કોરોના મહામારી પછી ભારતનું રિયલ એસ્ટેટ બજાર ફરી એકવાર ઝડપથી પાટા પર પાછું ફર્યું છે. ગ્રાન્ટ થોર્ન્ટનના એક નવા રિપોર્ટ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯ થી ૨૦૨૫ સુધીમાં, દેશના મુખ્ય શહેરોમાં મકાનોના વેચાણમાં લગભગ ૭૭ ટકાનો જબરદસ્ત વધારો નોંધાયો છે. આ દર્શાવે છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રિયલ એસ્ટેટ સેગમેન્ટમાં નોંધપાત્ર રિકવરી થઈ છે.

વેચાણના પ્રકાર અને વૈભવી મિલકતોની માંગ

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માં થયેલા તમામ પ્રોપર્ટી સોદામાંથી ૫૭ ટકા પ્રાથમિક વ્યવહારો હતા, એટલે કે બિલ્ડર દ્વારા સીધા વેચાયેલા બાંધકામ હેઠળના ફ્લેટ. જ્યારે બાકીના ૪૩ ટકા સોદા સેકન્ડરી માર્કેટ (રિ-સેલ પ્રોપર્ટીઝ) માંથી હતા. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯ માં, ગૌણ વેચાણનો હિસ્સો ફક્ત ૩૮ ટકા હતો, જે આ સેગમેન્ટમાં પણ સારો વધારો સૂચવે છે.

આ અહેવાલ મુજબ, ₹૧ કરોડથી વધુની વૈભવી મિલકતોની માંગમાં પણ સતત વધારો થયો છે. આનું મુખ્ય કારણ લોકોની વધતી આવક, બદલાતી જીવનશૈલી અને વિકાસકર્તાઓનું લક્ષિત માર્કેટિંગ માનવામાં આવે છે.

ઓફિસ લીઝિંગ અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રે પણ વૃદ્ધિ

ઓફિસ લીઝિંગ સેગમેન્ટમાં પણ વૃદ્ધિ રેકોર્ડ સ્તરે રહી છે. ટાયર ૧ શહેરો તેમજ ટાયર ૨ હબમાં, GCC (ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ), IT-ITES, ઈ-કોમર્સ અને ફ્લેક્સિબલ વર્કસ્પેસ સેક્ટરને કારણે ઓફિસ સ્પેસની માંગમાં જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે.

અહેવાલ દર્શાવે છે કે ભારતના ઓફિસ માર્કેટમાં જગ્યા ઝડપથી ભરાઈ રહી છે, પરંતુ ભાડા પણ સતત વધી રહ્યા છે, જે રોકાણકારો અને બિલ્ડરો બંને માટે નફાનો સંકેત છે. લોજિસ્ટિક્સ અને વેરહાઉસિંગ ક્ષેત્ર પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. આનું કારણ 'મેક ઇન ઇન્ડિયા', GSTમાં સુધારા અને રાષ્ટ્રીય લોજિસ્ટિક્સ નીતિ જેવા સરકારી પ્રયાસો છે.

નાણાકીય વ્યવહારો અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓ

અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં ભારતમાં કુલ ૯૯ રિયલ એસ્ટેટ સોદા થયા હતા, જેનું મૂલ્ય $૬.૯૯ બિલિયન હતું. આમાંથી, ખાનગી ઇક્વિટી $૩.૧૫ બિલિયન હતી, જ્યારે બાકીના આશરે $૩ બિલિયન IPO અને QIP જેવા જાહેર ચેનલો દ્વારા એકત્ર કરવામાં આવ્યા હતા.

અહેવાલમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે રિયલ એસ્ટેટમાં AI, બ્લોકચેન, સ્માર્ટ બિલ્ડિંગ ટેકનોલોજી અને ગ્રીન કન્સ્ટ્રક્શનનો ઉપયોગ પણ વધી રહ્યો છે, જે સમગ્ર ઉદ્યોગના કાર્ય કરવાની રીતને બદલી રહ્યો છે. રિયલ એસ્ટેટ ટોકનાઇઝેશન અને નાના અને મધ્યમ કદના રિયલ એસ્ટેટ રોકાણ ટ્રસ્ટ (SM-REITs) જેવા નવા રોકાણ વિકલ્પો પણ વધુને વધુ લોકપ્રિય બની રહ્યા છે.

અહેવાલ મુજબ, ડિજિટલ નવીનતા, શહેરી વિકેન્દ્રીકરણ અને રોકાણકારોના વધતા રસને કારણે આગામી સમયમાં પ્રીમિયમ હાઉસિંગ, કોમર્શિયલ ઓફિસ સ્પેસ, લોજિસ્ટિક્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વૈકલ્પિક રોકાણો મજબૂત રહેશે. ગ્રાન્ટ થોર્ન્ટનની નેતૃત્વ ટીમે જણાવ્યું હતું કે ભારતની રિયલ એસ્ટેટ હવે ડિજિટલ, ટકાઉ અને રોકાણકાર-મૈત્રીપૂર્ણ રીતે નવી દિશામાં આગળ વધી રહી છે. ભાવિ વૃદ્ધિ ટેકનોલોજી, પારદર્શિતા અને વૈવિધ્યસભર રોકાણ મોડેલો પર આધારિત છે.