વાદળ ફાટવાની પ્રક્રિયા કુદરતી છે. વાદળ ફાટવા ઘણીવાર પહાડી વિસ્તારોમાં થાય છે. હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, જમ્મુ અને કાશ્મીર અને પૂર્વોત્તરના રાજ્યોમાં ઘણીવાર વાદળ ફાટવા લાગે છે.

વરસાદની ઋતુ દેશના ખેડૂતો માટે ખુશીઓ લાવે છે. ભારતમાં 50 ટકાથી વધુ ખેતીલાયક જમીન વરસાદ પર નિર્ભર છે. વરસાદને કારણે લોકોને ગરમીથી રાહત મળે છે. બીજી તરફ, આ ઋતુમાં પૂર, ભૂસ્ખલન અને વાદળ ફાટવા કે વીજળી પડવા જેવી ઘટનાઓ બને છે. ક્યારેક પૂર આવે છે, ક્યારેક અચાનક વાદળ ફાટવાથી ભારે વિનાશ થાય છે. આજે અમે તમને જણાવીશું કે વાદળ કેમ અને કેવી રીતે ફૂટે છે.વાદળ ફાટવાની પ્રક્રિયા કુદરતી છે. વાદળ ફાટવા ઘણીવાર પહાડી વિસ્તારોમાં થાય છે. હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, જમ્મુ અને કાશ્મીર અને પૂર્વોત્તરના રાજ્યોમાં ઘણીવાર વાદળ ફાટવા લાગે છે. દર વર્ષે ચોમાસામાં પહાડી વિસ્તારોમાં આવી આફતો આવે છે. લોકોના મનમાં પ્રશ્ન આવે છે કે વાદળ કેવી રીતે ફૂટે છે અને તેની પાછળનું કારણ શું છે? ચાલો તમને વિગતવાર જણાવીએ. જો કોઈ જગ્યાએ 20 સે.મી.થી વધુ વરસાદ પડે છે, તો તેને વાદળ ફાટવું કહેવામાં આવે છે. આ ઘટના વાદળો સુધી ભેજ ન પહોંચવાને કારણે થાય છે. જો ભેજ વાદળો સુધી પહોંચતો નથી અથવા પહોંચવાનું બંધ કરે છે, તો ઠંડી હવા તેમાં પ્રવેશ કરે છે, જેના કારણે સફેદ વાદળો કાળા વાદળોમાં ફેરવાઈ જાય છે અને ઝડપથી વરસાદ પડે છે.વાદળ એવી સ્થિતિમાં ફૂટે છે જ્યારે વાતાવરણમાં ભેજ અને ગરમીનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે. આ પરિસ્થિતિ ઘણીવાર પર્વતીય વિસ્તારોમાં થાય છે. વાદળ ફાટવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા વિજ્ઞાન સાથે સંબંધિત છે. જ્યારે ગરમ પવન વાદળને ઉપર લઈ જાય છે, ત્યારે ઠંડી હવાના સંપર્કમાં આવ્યા પછી વાદળ ઠંડુ થઈ જાય છે. આ વાદળ ભેજથી ભરેલું હોય છે અને ઠંડી હવાના સંપર્કને કારણે વાદળમાં જામી ગયેલી ભેજ અથવા પાણીની વરાળ ઝડપથી પાણીના ટીપાંમાં ફેરવાઈ જાય છે અને ભારે વરસાદ થાય છે.

પર્વતીય વિસ્તારોમાં, ઢાળને કારણે, હવા ઝડપથી ઉપર જાય છે અને વાદળ બને છે. આ પછી, ઠંડી હવાના સંપર્કમાં આવતાની સાથે જ વરસાદ શરૂ થાય છે. વરસાદની ઋતુમાં, જ્યાં હવાનું દબાણ ઓછું હોય છે ત્યાં ગરમ અને ભેજવાળી હવા ઝડપથી વધે છે. આનાથી વાદળ ફાટવાની શક્યતા વધી જાય છે. આ સાથે, જો ઠંડા અને ગરમ પવનો એકબીજા સાથે અથડાય છે, તો વાદળ પણ ફાટે છે. વાદળ ફાટવાથી થતો વરસાદ 100 કિમી/કલાકની ઝડપે થાય છે.

વાદળ ફાટવાથી અચાનક પૂર આવે છે, જેને ક્યુમ્યુલોનિમ્બસ વાદળો કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તે ભારે વરસાદનું કારણ બને છે. વાદળ ફાટવાની પ્રક્રિયામાં, પાણીના નાના ટીપા એકબીજા સાથે અથડાય છે અને એક ભયંકર સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. આ પ્રક્રિયાને લેંગમુઇર વરસાદ કહેવામાં આવે છે, જેમાં વરસાદના મોટા ટીપાં નાના ટીપાં સાથે ભેગા થાય છે અને ઝડપથી નીચે આવે છે.