ભારતનું અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે પરંતુ વિદેશી રોકાણકારો પર તંત્રની કોઇ અસર દેખાતી નથી દેશની મજબૂત જીડીપી વૃદ્ધિ છતાં, વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો ((FII) ) ભારતીય શેરબજારમાં પહેલા જેટલું રોકાણ કરી રહ્યા નથી. છેલ્લા બે વર્ષમાં ભારતીય શેરબજારમાંથી આશરે ડોલર ૪૦ બિલિયન (રૂા.૩.૮૪ લાખ કરોડ) વિદેશી મૂડી બહાર નીકળી ગઈ છે. બ્રોકરેજ ફર્મ બર્નસ્ટેઇન રિસર્ચના ૨૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં વિદેશી રોકાણ આકર્ષતા કેટલાક જૂના સૂચકાંકો હવે પહેલા જેટલા અસરકારક નથી. આનો અર્થ એ છે કે ભારતનું અર્થતંત્ર કેટલી ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે તે જાેવું હવે વિદેશી રોકાણકારો માટે પૂરતું કારણ નથી. તાજેતરના સમયમાં વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારોનું વલણ નોંધપાત્ર રીતે બદલાયું છે.  FIIએ મોટા વિદેશી ભંડોળ અને સંસ્થાકીય રોકાણકારોનો ઉલ્લેખ કરે છે જે ભારતીય શેરબજારમાં રોકાણ કરે છે. બર્નસ્ટેઇનના ડેટા અનુસાર, છેલ્લા ૨૪ મહિનામાં કુલ  FIIઆઉટફલો આશરે ડોલર ૫૬.૩ બિલિયન હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન, ડોલર ૩૮.૬ બિલિયનનો પ્રવાહ જાેવા મળ્યો હતો. આનો અર્થ એ થયો કે છેલ્લા ૨૪ મહિનામાં, ભારતીય શેરબજારમાં પ્રવેશ્યા કરતાં વધુ વિદેશી નાણાં બહાર નીકળ્યા હતા.

છેલ્લા ૧૦ વર્ષોમાં ભારતીય શેરબજારમાં ચોખ્ખું FII રોકાણ ફક્ત ડોલર ૪ બિલિયનની આસપાસ હતું. તેની તુલનામાં, સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારોએ લગભગ ડોલર ૩૦૦ બિલિયનનું રોકાણ કર્યું છે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારતીય બજારમાં સ્થાનિક રોકાણકારોની ભૂમિકા સતત વધી છે, જ્યારે વિદેશી રોકાણકારોનું યોગદાન નબળું પડ્યું છે. એક સમય હતો જ્યારે ભારતનો આર્થિક વિકાસ અને વિદેશી રોકાણ મોટાભાગે સાથે સાથે આગળ વધતા હતા. એટલે કે, જેમ જેમ ભારતનોGDP વૃદ્ધિ ઝડપી થઈ, તેમ તેમ વિદેશી રોકાણ પણ વધ્યું. બર્નસ્ટેઇનના મતે, આ સંબંધ ૨૦૦૭ ની આસપાસ સુધી મજબૂત હતો. જાેકે, તે પછી, બંને વચ્ચેનો સંબંધ નબળો પડ્યો. તાજેતરના વર્ષોમાં, પરિસ્થિતિ એવી બની છે કે ભારતીય અર્થતંત્રના મજબૂત વિકાસ છતાં, FII ભંડોળ બહાર નીકળવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. આનો અર્થ એ થયો કે વિદેશી રોકાણકારો હવે ફક્ત ભારતના આર્થિક વિકાસના આધારે રોકાણના ર્નિણયો લેતા નથી.

હવે FII  તાત્કાલિક મોટું રોકાણ કરે તેવી અપેક્ષા ઘટી!

બર્નસ્ટેઇનનો અંદાજ છે કે આગામી ૧૨ મહિનામાં FII ઇનફલો સ્થિર રહે અથવા થોડો વધી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય શેરોમાં તાત્કાલિક મોટી રકમનું રોકાણ કરે તેવી અપેક્ષા નથી. રિપોર્ટ અનુસાર, જાે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટે, કોર્પોરેટ કમાણી સુધરે અને અન્ય આર્થિક સૂચકાંકો સુધરે, તો વિદેશી રોકાણનો એક ભાગ પાછો આવી શકે. લાંબા ગાળે વિદેશી રોકાણ પાછું લાવવા માટે એકલા મજબૂત બજાર અથવા ય્ડ્ઢઁ વૃદ્ધિ પૂરતી રહેશે નહીં.